Điện tử thực hành | Nhiệt trở | Ứng dụng và đo đạc

Trong mạch điện hay trong các hộp pin điện thoại di động, người ta thường dùng nhiệt trở để dò sức nóng trên bảng mạch hay mức nóng của pin. Dùng nhiệt trở để làm cảm biến, báo cho mạch điều chỉnh biết mức độ nhiệt để có tác động điều chỉnh.
Nhiệt trở
Hình dạng nhiệt trở thường gặp
✔ Nhiệt trở (thermistor) là loại điện trở cảm biến theo nhiệt độ, khi nhiệt độ thay đổi, trị số điện trở của nhiệt trở cũng sẽ thay đổi theo.
✔ Người ta dùng nhiệt trở để làm cảm biết dò mức nóng lạnh.
Có hai loại nhiệt trở
✔ Nhiệt trở dương (PTC), khi càng bị nóng, trị số điện trở của nó càng tăng và ngược lại càng nguội điện trở càng giảm xuống.
✔ Nhiệt trở âm (NTC), khi càng bị nóng, trị số điện trở của nó càng giảm và ngược lại, càng nguội điện trở càng tăng lên.
Nhiệt trở âm trên một sơ đồ mạch
Đo nhiệt trở
Đo nhiệt trở và dùng mỏ hàn làm thay đổi trị số của nó
✔ Khi dùng Ohm kế đo nhiệt trở, trước hết cần chọn thang đo thích hợp, đọc kết quả trên vạch chia Ohm rồi dùng bật lửa hay đầu cây hàn làm nóng nhiệt trở, trị số Ohm của nó sẽ thay đổi giống như hình mô tả, thông qua dấu hiệu này nhiệt trở còn tốt.
Ohm kế để đo nhiệt trở âm
✔ Hình vẽ cho thấy người ta dùng Ohm kết để đo nhiệt trở âm, loại nhiệt trở này thường dùng trong các pin điện thoại, ở nhiệt độ 25ºC, trị số điện trở là 47K, khi pin bị nóng trị số điện trở của nhiệt trở sẽ giảm, tín hiệu này sẽ báo về mạch điều khiển để có những điều chỉnh phù hợp tránh cháy nổ.
Ứng dụng của nhiệt trở
✔ Dùng điều chỉnh tự động tốc độ quay của quạt theo nhiệt độ:
Tự động điều chỉnh tốc độ quạt theo nhiệt độ
✔ Nguyên lý mạch, người ta dùng TRIAC để cấp dòng cho quạt gió.
- Khi nhiệt độ tăng cao thì nhiệt trở PTN sẽ tăng Ohm, cùng lúc nhiệt trở NTC lại giảm Ohm, điều này sẽ làm tăng góc mở điện của TRIAC, quạt sẽ nhận được nhiều điện năng hơn, nó tăng tốc độ quay lên.
- Khi nhiệt độ giảm xuống thấp thì nhiệt trở PTN sẽ giảm Ohm, cùng lúc nhiệt trở NTC lại tăng Ohm, điều này sẽ làm giảm nhỏ góc mở điện của TRIAC, quạt sẽ nhận được ít điện năng hơn, nó giảm tốc độ quay lên.
✔ Một ứng dụng khác, tự động tắt mở quạt theo nhiệt độ:
Mạch đóng mở quạt theo nhiệt độ
✔ Nguyên lý mạch
- Mạch dùng LM311 làm tầng so áp, mức áp chuẩn lấy trên chiết áp 10K, đưa vào chân 2. Nhiệt trở âm (NTC) kết hợp với điện trở R1 (10K) làm cầu chia áp và tín hiệu cảm biến đưa vào chân 3. Khi nhiệt độ tăng cao, trị của nhiệt trở NTC giảm, mức áp chân 3 giảm xuống thấp hơn chân 2, vậy trạng thái ngả ra trên chân 7 sẽ tăng cao, nó làm cho transistor T1 bảo hòa, relay 12V được cấp dòng, nó đóng tiếp điểm lá kim và quạt gió sẽ quay.
- Khi nhiệt độ giảm xuống mức thấp thì sao? Trị của nhiệt trở NTC sẽ tăng Ohm, làm cho mức áp trên chân 3 lên cao hơn mức áp trên chân 2, trạng thái ngả ra trên chân 7 sẽ chuyển nhanh xuống mức áp thấp, nó làm T1 ngưng dẫn và cắt dòng cấp cho relay 12V, và motor quạt cũng bị cắt dòng, ngưng thổi gió.
>